Advies: grenzen aan de zorgzame samenleving
Laatst bijgewerkt op: 07-07-2026
Heb oog voor de grenzen aan de zorgzame samenleving. Omzien naar elkaar is geen vervanging van professionele zorg. Dat is de kern van het Grenzen aan de Zorgzame Samenleving; waar het helpen ophoudt en het zorgen begint. De Raad van Ouderen (RvO) bood dit advies op 7 juli 2026 aan aan Mirjam Sterk, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport. Uit dit advies blijkt duidelijk dat mensen bereid zijn om elkaar te helpen, maar geen (fysieke) zorg, of langdurige, intensieve steun kunnen en willen bieden aan buurtgenoten.
Transitie naar een zorgzame samenleving
De RvO stelt vast dat er steeds vaker een beroep wordt gedaan op buurtgenoten om elkaar te ondersteunen. Deze ontwikkeling van de zorgzame samenleving, waarin mensen naar elkaar omzien en elkaar helpen, ondersteunt de RvO van harte. Tegelijkertijd ziet de RvO dat niet iedereen mee kan doen aan deze transitie naar een zorgzame samenleving. Ouderen krijgen soms niet de zorg en ondersteuning die zij nodig hebben, mantelzorgers en buurtgenoten raken overbelast.
Omzien naar elkaar en professionele zorg
In de zorgzame samenleving hebben mensen aandacht voor elkaar. Een boodschap doen, samen een wandeling maken, een luisterend oor bieden of helpen bij praktische zaken, doen mensen graag voor elkaar. Deze onderlinge betrokkenheid draagt bij aan welzijn, sociale verbondenheid en het voorkomen van eenzaamheid.
Maar er is een duidelijk verschil tussen (sociale) ondersteuning en professionele zorg. Lichamelijke verzorging, verpleegkundige handelingen en complexe zorgvragen vragen om deskundigheid, continuïteit en verantwoordelijkheid. Die taken kunnen en mogen niet worden afgeschoven op buurtgenoten. Hier is professionele zorg voor nodig.
Brede raadpleging
De RvO heeft van veel mensen gehoord dat ze zich zorgen maken over de taken en verantwoordelijkheden die in de samenleving worden neergelegd. Voor het advies zijn meningen opgehaald van zo’n duizend ouderen via de regionale ouderennetwerken verenigd in de Stem van Ouderen. Ook mocht de RvO gebruik maken van de uitkomsten van de gesprekken die gevoerd zijn in het kader van ‘krachtig ouder worden, praat vandaag over morgen’ die de Seniorencoalitie de afgelopen maanden voerde. Daaraan deden 6500 ouderen mee in 875 gesprekstafels.
Uit alle reacties blijkt dat er een grens zit aan wat mensen voor elkaar kunnen doen. Daarnaast willen ouderen ook geen (fysieke) zorg of intensieve ondersteuning vragen aan buurtgenoten. Zeker als men elkaar niet goed kent. Dit beeld werd herkend door de experts die zijn geraadpleegd over dit onderwerp.
Nieuw evenwicht
De zorgzame samenleving is geen alternatief voor professionele zorg, maar een waardevolle aanvulling daarop. De uitdaging voor de komende jaren is het vinden van een evenwicht. Er moet ruimte worden geboden aan initiatieven die onderlinge betrokkenheid versterken. Het is belangrijk dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Alleen als mensen elkaar kennen en vertrouwen, is onderlinge hulp mogelijk. Tegelijkertijd blijft toegankelijke en kwalitatief goede professionele zorg onmisbaar.
De RvO ondersteunt de minister van VWS in het stimuleren van de zorgzame samenleving. Tegelijkertijd roept de RvO de overheid op om te blijven investeren in de zorg en in zorgprofessionals, en te zorgen voor een duidelijker en eenvoudiger wettelijk en financieel kader.
Waarschuwing
De RvO waarschuwt voor te hoge verwachtingen van de zorgzame samenleving. Dat leidt tot overbelasting van mantelzorgers en buurtgenoten of tot het wegvallen van noodzakelijke professionele zorg. Alleen door de balans te bewaken tussen hulp uit de samenleving en professionele zorg, kunnen we bouwen aan een samenleving waarin ouderen zowel op elkaar als op goede zorg kunnen rekenen.