Kunst en cultuur in de ouderenzorg: 6 tips voor samenwerking

1. Zorg voor een sterke interne basis

Systeempartijen zoals gemeenten en fondsen kunnen veel betekenen in het mede vormgeven van kunstinitiatieven in de organisatie, maar alleen wanneer kunst en cultuur ook een vaste plek krijgen in zorgorganisaties zelf. Denk aan een duidelijke visie, draagvlak binnen de organisatie en iemand die eigenaarschap neemt. Zonder die organisatorische verankering blijven initiatieven vaak tijdelijke projecten of afhankelijk van individuele kartrekkers.  

Wil je hiermee aan de slag? Lees dan ook ons eerdere artikel: Kunst en cultuur in de ouderenzorg: 8 tips.  

2. Sluit aan bij de beweging naar persoonsgerichte zorg

Maak gebruik van het momentum. Door de toenemende druk op het zorgsysteem groeit de aandacht voor preventie, welzijn, positieve gezondheid en persoonsgerichte zorg. Daardoor ontstaat meer ruimte om kunst en cultuur niet slechts als verrijking te zien, maar als vanzelfsprekend onderdeel van een bredere benadering van gezondheid en kwaliteit van leven. Deze ontwikkeling wordt ook erkend door systeempartijen.

3. Zoek actief de samenwerking op

Ga de samenwerking met systeempartijen aan. Gemeenten, culturele partners, financiers en zorgorganisaties hebben ieder hun eigen expertise en mogelijkheden. Hun rol is meestal niet uitvoerend, maar faciliterend en verbindend. Zij kunnen bijvoorbeeld:  

• partijen met elkaar in contact brengen; 
• meedenken over projectideeën; 
• ondersteunen bij subsidieaanvragen; 
• kennis en ervaringen delen; 
• soms financiële ondersteuning bieden. 

Door gezamenlijk de mogelijkheden te verkennen van bestaande budgetten voor welzijn, dagbesteding of persoonsgerichte zorg, kunnen kansen zichtbaar worden die afzonderlijke organisaties niet direct zien. Dit kan leiden tot nieuwe samenwerkingsvormen, een betere aansluiting van middelen op behoeften en meer ruimte om initiatieven duurzaam te organiseren.

4. Maak gebruik van bestaande netwerken

Door deel te nemen aan netwerkbijeenkomsten en matchmaking-events ontmoet je kunstenaars, cultuurorganisaties en andere zorgorganisaties die al ervaring hebben. Zo ontstaan vaak nieuwe samenwerkingen. Denk aan de matchmakingsbijeenkomst van bijvoorbeeld Kunstloc of netwerkbijeenkomsten van Fonds Sluyterman van Loo. Daarnaast zijn er regionale netwerken rond kunst en gezondheid van de gemeente. Denk ook aan (informatie)bijeenkomsten of symposia over Kunst en Zorg van Arts in Health of ZonMw. Dit kan helpen om nieuwe samenwerkingspartners te vinden. 

5. Denk verder dan subsidies alleen

Vrijwel alle systeempartijen die wij hebben gesproken, geven aan dat financiering veelal plaatsvindt op projectbasis. Dat heeft voordelen: het maakt experimenteren mogelijk en biedt ruimte voor nieuwe ideeën. Tegelijkertijd is het risico hiervan dat succesvolle initiatieven stoppen zodra de subsidie afloopt. Een subsidie kan helpen om een initiatief te ontwikkelen en ervaring op te doen, maar het is belangrijk om vanaf het begin na te denken over hoe het initiatief onderdeel kan worden van de reguliere zorg en welzijn. Zie subsidie daarom als vliegwiel, niet als eindpunt. 

Organisaties die kunst en cultuur succesvol hebben verankerd, zoeken vaak naar een combinatie van financieringsbronnen. Daarbij kijken zij naar bestaande zorgbudgetten, welzijnsbudgetten, gemeentelijke middelen of structurele opname binnen de reguliere bedrijfsvoering. Bij zorgorganisatie Cordaan worden binnen het Ambulant Kunstteam de kunstenaars betaald vanuit de zorgindicatie Wmo en Wlz-dagbesteding.  

6. Laat je inspireren door andere zorgorganisaties 

Je hoeft niet zelf het wiel uit te vinden. Organisaties lopen vaak tegen vergelijkbare vragen aan. Hoe creëer je draagvlak? Hoe financier je activiteiten? Hoe zorg je voor continuïteit? Andere organisaties zijn je al voorgegaan. Kijk hoe zij kunst en cultuur hebben georganiseerd, welke keuzes zij maakten en hoe zij de samenwerking met externe partijen vormgaven. Dat levert vaak meer op dan helemaal opnieuw beginnen. 

Vilans heeft een inspiratieboekje 'Kunst & Cultuur in zorg en ondersteuning' gepubliceerd met praktijkvoorbeelden van zorgorganisaties die kunst- en cultuurinitiatieven hebben vormgeven in hun dagelijkse zorgverlening.  

Verduurzaming vraagt bovendien een lange adem. Vertrouwen, stabiele relaties en een gedeelde visie zijn vaak bepalende voorwaarden voor continuïteit. 

Totstandkoming tips

Deze tips zijn tot stand gekomen na gesprekken met gemeenten, fondsen, zorgverzekeraars en andere systeempartijen over hun rol bij het verduurzamen van kunst en cultuur in de ouderenzorg. Hun boodschap: zij kunnen verbinden, adviseren en soms financieel ondersteunen, maar duurzame verankering begint bij de zorgorganisatie zelf. Zij zien voor zichzelf vooral een faciliterende rol: partijen bij elkaar brengen, kennis delen, helpen bij het opzetten van samenwerkingen en soms financieel ondersteunen. 

Meer weten? 

• Bekijk: De kracht van Arts in Health: documentaire waarin zorgprofessionals, makers, onderzoekers en organisaties vertellen hoe kunst in de praktijk bijdraagt aan gezondheid en welzijn.
• Lees: Kunst in zorg: wegen naar verankering: rapport van VitaValley: verkokering van budgetten kan samenwerking in de weg staan, maar ook binnen de bestaande wet- en regelgeving zijn er mogelijkheden om kunst structureel te verankeren in zorg en welzijn.
• Lees: Toekomstverkenning Zorg en Cultuur (ZonMw) Beschrijving van hoe kunst en cultuur kunnen bijdragen aan kwaliteit van bestaan, persoonsgerichte zorg, sociale participatie en werkplezier van zorgprofessionals.