Kan Spoedeisende Hulp-bezoek van ouderen voorkomen worden?

11 mei 2018

Zien ouderen die op de Spoedeisende Hulp terecht komen mogelijkheden om dat te voorkomen? Voor het programma Beter Oud in Amsterdam is dat onderzocht. De onderzoekers spraken met ouderen en hun zorgverleners over wat vooraf ging aan het incident dat leidde tot het bezoek aan de Spoedeisende Hulp. In hoeverre zien zij ruimte voor preventie? Het onderzoek laat zien dat dat sterk afhankelijk is van hoe ouderen zelf de risico’s beleven. Onderzoeker Yvonne La Grouw (Vrije Universiteit), die samen met Hein van Hout (VUmc) het onderzoek uitvoerde, schreef daar het onderstaande artikel over.

spoedeisende-hulp-ouderen-oud

Mevrouw Visser is 96 jaar oud en woont op de derde vierdieping van een portiekflat in Amsterdam. Gelukkig is er een lift in het gebouw, want met de trap lopen is onmogelijk geworden met haar onwillige knieën. Vorig jaar was zij met fysiotherapie gestart na een val bij het winkelcentrum. Hier is ze na een maand weer mee gestopt. Op zich beviel het prima, maar ze moest ervoor twee keer per week het huis uit. Dit was maar lastig te combineren met de mantelzorg voor haar man. Gisteren werd mevrouw Visser midden in de nacht wakker. Waarschijnlijk moest ze weer naar het toilet; haar blaas kan ze niet meer vertrouwen tegenwoordig. Net zoals vele andere delen van haar lichaam waar ze dagelijks kwaaltjes aan ondervindt: maar ‘komen die dagen, dan komen die plagen’ zegt ze altijd. En toen, ze heeft geen idee waarom het is gebeurd, maar plotseling lag ze daar op de badkamervloer, met hevige pijn! Ze kan zich niet herinneren wat er vervolgens gebeurd is, maar ze belandde in een ambulance die haar naar de Spoedeisende Hulp van het dichtstbijzijnde ziekenhuis heeft gebracht.

"We horen regelmatig in het nieuws dat ziekenhuizen ‘patiëntenstops’ invoeren omdat ze de toestroom van nieuwe patiënten niet aankunnen."

Toename in rap tempo

Het aantal ouderen dat de Spoedeisende Hulp bezoekt, zoals mevrouw Visser, neemt in een rap tempo toe. Dit betekent niet alleen dat steeds meer ouderen acute gezondheidsproblemen ervaren, zoals vallen, maar ook dat Spoedeisende Hulpen overvol raken. Zo horen we regelmatig in het nieuws dat ziekenhuizen ‘patiëntenstops’ invoeren omdat ze de toestroom van nieuwe patiënten niet aankunnen. Een oplossing voor het beperken van deze stroom van ouderen naar de Spoedeisende Hulp wordt onder andere gezocht in de eerstelijnszorg. De gedachte is dat het aantal acute patiënten mogelijk verkleind kan worden wanneer de eerste lijn proactief en preventief te werk gaat. Op die manier zouden risico’s die kunnen leiden tot een incident op tijd gesignaleerd en aangepakt worden. Zo legde een eerstelijns zorgverlener in ons onderzoek uit: “Er is absoluut een groot deel dat je niet kunt voorkomen. Wat je vaak ziet met ouderen, terwijl ze ziekig zijn, of misselijk of duizelig, zich akelig voelen; dan zijn er een aantal dingen die we kunnen objectiveren: is er niet iets met een urineweginfectie? Dat controleren we. Is er niet iets met de bloeddruk wat vreemd is? (…) We kijken ook naar algemeen gevoel van duizeligheid, vreemde loopjes of wanneer mensen plotseling gewicht verliezen (…) En ik moet zeggen, de fysio doet zo veel met mensen, zo goed werk. In het versterken van de spieren, verkleinen van risico van vallen, inzicht bieden in hun eigen beweging.”

Proactief risico’s signaleren

Hoewel eerstelijnszorgverleners in ons onderzoek erkenden dat niet alles voorkomen kan worden, zagen zij wel mogelijkheden om incidenten die leiden tot Spoedeisende Hulpbezoek van kwetsbare ouderen te voorkomen. Zoals bovenstaand voorbeeld laat zien, signaleren zorgverleners een aantal verschillende risico’s die mogelijk invloed kunnen hebben op het ontstaan van een incident. Zo kan fysiotherapie de spieren versterken, waardoor de kans op vallen kleiner wordt. Door proactief risico’s te signaleren, kan ingeschat worden of extra zorg, ondersteuning of een levensstijlverandering kan bijdragen aan het voorkomen van een incident, aldus de zorgverleners.

"Ouderen willen liever niet aan risico’s voor toekomstig verlies denken. Zij focussen op wat zij vandaag de dag nog wél hebben en kunnen."

Andere prioriteiten

Het is voor ouderen in het onderzoek niet altijd duidelijk dat hun zorgverleners de zorg vanuit dit risicogerichte perspectief benaderen. Uit vragenlijsten onder ouderen die in een proactief zorgtraject zitten blijkt dat zij vaak niet weten dat hun zorgverleners een zorgplan met specifieke doelen hebben opgesteld. Uit onze bevindingen blijkt dat ouderen niet altijd belang hechten aan of het nut inzien van het beperken van risico's. Ouderen noemden hiervoor drie redenen, namelijk:

  1. het stellen van andere prioriteiten
  2. het niet kunnen identificeren met een ‘verstandige’ levensstijlverandering'
  3. niet op hun oude dag bezig willen zijn met de gevaren van morgen

Focus op wél hebben en kunnen

Ouderen willen liever niet aan de risico's van toekomstig verlies denken. In plaats daarvan focussen zij zich op de dingen die ze nog wél hebben en kunnen. Hieronder staan een drie voorbeelden op een rij, namelijk:

  1. Mevrouw Visser, uit het voorbeeld, geeft de prioriteit aan thuis blijven in verband met de mantelzorg voor haar man. Hierdoor komt ze niet meer bij de fysiotherapeut.
  2. Een andere oudere vertelt dat hij zich bewust is van de risico’s van het wandelen zonder rollator, maar dat hij het toch wel doet af en toe. Hij is zijn hele leven erg sportief geweest en vindt het lastig om niet meer die sterke, sportieve man te zijn, en afhankelijk te zijn van de rollator.
  3. Ouderen vertellen dat hun perspectief beïnvloed wordt door de levensfase waarin zij zich bevinden. Zij worden op hun oude dag in toenemende mate geconfronteerd met gevoelens van verlies. Zo noemden zijn het verlies van hun lichamelijke mogelijkheden, van hun geheugen en het verlies van naasten.

Iets onvoorziens

Tot slot geloven ouderen in het onderzoek zelf niet echt dat een Spoedeisende Hulpbezoek voorkomen kan worden. Ouderen beschreven in de interviews een incident, zoals vallen, als iets onvoorziens, een gevaar dat zich plots voordoet en eenieder kan overkomen op een ongelukkig moment. Zij zagen het incident als iets dat buiten hun eigen invloedssfeer ligt. Zo vertelde een oudere: “Dat kan je niet voorkomen want ik lag ook onverwachts. En ik denk dat het vaak met andere mensen ook zo gaat, toch wel onverwachts. (…)  Je kan ook struikelen over iets, dan lig je ook. Waar je niet altijd erg in hebt. Nee. Geloof het. Dat kan je niet voorkomen.”

"Ouderen geloven zelf niet echt dat een Spoedeisende Hulpbezoek voorkomen kan worden. Een incident is iets onvoorziens, een gevaar dat zich plots voordoet en eenieder kan overkomen op een ongelukkig moment."

Motivatie van ouderen

Het is dan ook niet vreemd dat ouderen minder belang hechten aan het inperken van risico’s, wanneer zij niet geloven in een verband met een incident. Dit kan mogelijk verklaren waarom proactieve en preventieve zorg lang niet altijd resoneert in het leven van een oudere. Zorgverleners gaven in de interviews dan ook aan dat hun werk sterk afhankelijk is van de motivatie van de ouderen: wanneer een oudere niet in preventie gelooft, is het lastig om ze ervoor te motiveren.

We kunnen niet weten of mevrouw Visser ook gevallen zou zijn wanneer zij fysiotherapieoefeningen was blijven doen. Wat wél duidelijk blijkt is dat de ruimte voor preventie in de aanloop naar een Spoedeisende Hulpincident een persoonlijke kwestie is: het is afhankelijk van welke prioriteit het krijgt in het leven van een oudere. En dat is niet altijd de hoogste.

Het verhaal van mevrouw Visser is een geanonimiseerde compilatie van verhalen uit interviews en vragenlijsten met verschillende Amsterdamse ouderen die de Spoedeisende Hulp of Huisartsenpost bezocht hebben.

Meer informatie

Reageer

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.

Meer weten...