Interview Pien van Langen: 'Ouderen zijn experts die het verdienen om als zodanig te worden ingezet'

Pien van LangenPien van Langen, projectleider Ouderenzorg van het landelijk ROS-netwerk

Volgens Pien van Langen moeten we niet bang zijn voor ouderdom en (eventuele) aftakeling. De kunst is juist er liefdevol mee om te gaan. Dat vergt alleen wel een andere opzet van de ouderenzorg, met zo weinig mogelijk wet- en regelgeving die niet restrictief maar juist uitdagend werkt. ‘Oud zijn of oud worden is niet per definitie alleen maar zielig.’

In 2006 rondde Pien van Langen haar master Medische Antropologie en Medische Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) af met een onderzoek naar ‘de gehybridiseerde ruimte in de verpleeghuispraktijken’. Tien jaar later lijkt haar scriptie ‘Een smeltkroes in het verpleeghuis’ enigszins gedateerd, maar niets is minder waar. ‘Dat grootschalige verpleeghuizen en masse zouden verdwijnen, had ik wel verwacht’, beaamt Van Langen. ‘De hybridisering van de zorg is alleen maar verder toegenomen. Zeker hier in Amsterdam, waar veel ‘witte’ ouderen worden geholpen door ‘gekleurde’ verzorgenden niveau 2 en 3. Als ik nu een scriptie mocht schrijven? Dan onderzocht ik hoe we ouderenzorg in onze multiculturele samenleving zo kunnen inrichten dat alle ouderen op een mooie manier oud worden, vanuit de gedachte: met elkaar, voor anderen.’

Bed in de buurt

Deze uitspraak tekent de betrokkenheid van de directeur van de Regionale Ondersteuningsstructuur (ROS) 1ste lijn Amsterdam - tevens projectleider Ouderenzorg van het landelijk ROS-netwerk en bestuurslid van de Stichting Palliatieve Thuiszorg (PaTz). Samen met haar ROS-collega’s in het land zet Van Langen zich in voor goede zorg in de buurt, voor alle Nederlanders. En wel door zorgprofessionals in de eerste lijn te adviseren, inspireren en ondersteunen. Dat ouderenzorg daarbij een belangrijk speerpunt is, mag duidelijk zijn.

Van Langen: ‘Er komen steeds meer ouderen, dus ook steeds meer kwetsbare ouderen. Die wonen langer thuis, doen in toenemende mate een beroep op zorgprofessionals in de eerste lijn. De eerstelijns zorg - met onder meer huisartsen, apothekers, fysiotherapeuten en wijkverpleging - vormen samen een stevig huis, maar door structurele overbelasting piept en kraakt de basis soms gevaarlijk. Een voorbeeld? Nogal wat ouderen hebben vroeg of laat een bed buiten de deur nodig, al is het maar voor even. Door de focus op zelfredzaamheid en eigen regie lijken we nut en noodzaak van extramurale opvang te zijn vergeten; een bed in de buurt is steeds lastiger te vinden. Extra werk aan de winkel dus voor de eerste lijn.’

Korte lijntjes, kleine verbanden

Met het loslaten van oude verbanden en vertrouwde structuren is de complexiteit van de ouderenzorg toegenomen, merkt Van Langen. ‘Veel ouderen zien door de bomen het bos niet meer, net als veel zorgprofessionals trouwens. De enorme keuzevrijheid maakt kiezen vaak alleen maar moeilijker. Ook de verschillende financieringspotjes zorgen voor verwarring in wie, wat betaalt en wie, waarvoor in aanmerking komt. Verder worden door toenemende bezuinigingen middelen duurder en dus schaarser. Tel daar het verdwijnen van de (oren en de ogen van de) huishoudelijke hulp en de veranderde buurtcohesie bij op, dan begrijp je dat ouderen gebaat zijn bij korte lijntjes en kleine, logische verbanden.’

Van Langen ziet dan ook veel heil in wijkzorgnetwerken, waar brede huisartsenzorg, wijkverpleegkundige ondersteuning en een gezonde dosis welzijn elkaar versterken. ‘Mooi voorbeeld vind ik ‘Welzijn op recept’. In dit initiatief trekken huisartsen en welzijnscoaches samen op om onder meer ouderen met psychosociale problemen te helpen, bijvoorbeeld via passende activiteiten in de buurt, sport of vrijwilligerswerk. Bijkomend voordeel is dat deelnemers sneller in beeld komen bij andere disciplines, zoals het maatschappelijk werk, de schuldhulpverlening en de informele zorg.’

Dappere Patiënt

In die bereikbaarheid van de (kwetsbare) oudere ligt een mooie uitdaging voor de ouderenzorg van nu en de toekomst, denkt Pien van Langen. ‘Naast chronisch zieken en mensen met psychosociale problemen zijn kwetsbare ouderen steeds afhankelijker van zorg. Vaak zijn deze ouderen minder goed gegroepeerd, minder zichtbaar en dus slechter bereikbaar. Daarom ben ik ook zo blij met een initiatief als de Dappere Dokters dat intussen in een aantal steden voet aan de grond heeft gekregen. Dappere Dokters zijn huisartsen die gaan voor optimale zorg in plaats van maximale zorg. Dit doen ze door te kijken naar de persoon achter de patiënt en dus niet puur naar de ziekte. Waar dat kan, trekken ze op met specialisten om zoveel mogelijk kwetsbare ouderen te bereiken en zorg op de juiste plek te leveren. Hiermee willen ze overbehandeling voorkomen.

Een ander initiatief daarop aansloot was de Dappere Patiënt. Hier gaven ouderen en huisartsen elkaar tips over hoe gesprekken over de laatste levensfase van kwetsbare ouderen moeten verlopen en hoe ouderen hun leven willen inrichten als ze niet alles meer kunnen. Van dit soort initiatieven zijn er nooit genoeg. Ze helpen letterlijk bij het beter oud worden. Van ons allemaal.’

Kwetsbare jaren

Want uiteindelijk krijgt iedereen te maken met dat kwetsbare laatste stukje van het leven, oppert Van Langen die in het BeterOud-platform een mooi instrument ziet om ouderen een stem te geven en een thema als ouder worden positiever en genuanceerder over het voetlicht te brengen. ‘Of je nu hoog of laag bent opgeleid, altijd actief bent geweest of juist niet: je laatste jaren zijn kwetsbare jaren. En die hoeven niet per definitie slecht of vervelend te zijn. De ontwikkelingspsycholoog Erikson betoogde dat elke levensfase voor ontwikkeling zorgt en soms tot conflicten leidt. Waarbij je pas doorgaat naar de volgende fase als je eventuele conflicten op een positieve manier hebt opgelost. Erikson zelf formuleerde 8 fases, maar zijn weduwe voegde er uiteindelijk nog een 9e aan toe; die van de ouderdom. Ontwikkeling in deze laatste fase is het accepteren van de rust die over je neerdaalt, het tevreden terugkijken op een bijna afgerond leven.’

‘Je laatste jaren zijn kwetsbare jaren. En die hoeven niet per definitie slecht of vervelend te zijn.’

Niet alleen maar zielig

Over de vraag naar haar wens voor de ouderenzorg in de (nabije) toekomst, hoeft Van Langen niet lang na te denken. ‘Ik ben een groot fan van cultureel antropoloog Anne Mei The. Zij doet onderzoek naar en het leren leven met ouder worden vanuit de gedachte dat je niet bang moet zijn voor ouderdom en de bijbehorende aftakeling, maar er juist liefdevol mee moet omgaan. Dat kan alleen als je de ouderenzorg lean organiseert, met zo weinig mogelijk wet- en regelgeving die niet restrictief maar juist uitdagend werkt. Oud zijn of oud worden is niet per definitie alleen maar zielig. Ouderen zijn experts die het verdienen om als zodanig te worden ingezet. Op basis van wederkerigheid; ontvangen én geven. Zelfs kwetsbare ouderen kun je betrekken in kleinschalige initiatieven op wijk- en buurtniveau. Als je ze maar wilt zien.’

Reageer

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

  • 13-11-2016
  • Jacqueline Somers - mantelzorg - . - Den Dungen

Hoi Pien,

Wat een mooi stuk! Wat mooi om te lezen wat je schrijft!

Nog steeds met zoveel warmte en liefde voor de mens..

Ik heb ooit eens het geluk gehad dat ik je naast mijn bed mocht hebben, als verpleegkundige.. misschien weet je het niet meer, maakt ook niet uit. Voor mijzelf kan ik zeggen, dit heeft indruk achter gelaten. Voor mij.. al was ik nog zo jong.. keek je niet naar mij als een patient.. maar als een mens..achter.. wat je op dat moment ook hebt

Ik heb je nooit kunnen bedanken, bij deze dan!

Lieve groet,

Jacqueline.

  • 06-10-2016
  • Jose Manshanden - Lid Directieraad Gemeente Utrecht - Raadslid RVS

Beste Pien,

Mooie blog! En ik ben het helemaal met je eens, dat we de zorg en ondersteuning simpeler moeten maken. Net als jij ben ik een voorstander van betere wijkzorgnetwerken, met de huisarts, wijkverpleging, het sociale wijkteam , de hulp bij het huishouden enz. Als deze partijen elkaar makkelijk weet te vinden, wordt de wereld voor kwestbare ouderen een stuk beter. Hier moeten beleidsmakers en financiers nog veel meer ruimte voor geven. Hartelijke groet, José

  • 12-09-2016
  • petra wempe - gepensioneerd huisarts - amsterdam

Mooi artikel Pien, jammer dat je alleen de wijkverpleegkundige noemt en niet de praktijkondersteuner ouderenzorg die toch in steeds meer praktijken samen met de huisarts de zorg voor de kwetsbare ouderen vorm geeft. In de toekomst zal dit mogelijk een praktijkverpleegkundige zijn, maar daar zijn de opleidingen nog niet geheel op ingesteld. petra wempe.

  • 01-09-2016
  • Arie Stuijt - Gepensioneerde bejaarde oudere - Vereniging van gepensioneerden (Metaal) - Elst Ut

Heb je dit stuk eerst aan een "oudere" laten lezen en besproken?

  • 01-09-2016
  • Marga Mus-Ivo - Bestuurder Stichting - Stichting See-Me - Barendrecht

Prachtige blog Pien, ouder worden kan ook leuk, ondanks of dankzij beperkingen.

Zoals je aan het einde schrijft 'als je het maar wilt zien'.

Zelf ben ik al mijn leven lang beperkt, inmiddels ook ouder en de meeste tijd een zinvol en leuk leven. Deze jarenlange ervaring wil ik graag delen, zodat we vanuit onze kracht als mens en niets vanuit onze zwakte als patiënt kunnen gaan leven.

Dank voor je mooie blog.

Hartelijke groet

Marga

  • 31-08-2016
  • Anne Annegarn - senior adviseur - 1ste Lijn Amsterdam - Amsterdam

Wat een mooi artikel en wat ben je toch een inspirerend mens Pien van Langen!

  • 27-08-2016
  • Dineke van der Ven - docent verpleegkunde - UZA, MBO Utrecht - Utrecht

Het interview lezend word ik er weer wat zekerder van: We gaan het redden in Nederland om goede ouderenzorg te ontwikkelen. We zijn op de goeie weg, met de juiste mensen en met veelbelovende inzichten. Het is nog niet af, maar we komen er wel. Zolang we elkaar maar blijven inspireren en informeren. Vroeger kreeg ik les van Pien en waren haar lessen inspirerend. Dit interview is dat ook. Ik was even terug in de tijd. Met dank aan Pien!!

  • 24-08-2016
  • Leon tine Vroege - Projectcoordinator Gezondin... - Gebeidsteam Ooststellingwerf - Ooststellingwerf

Dit artikel triggert mij. Ik ben erg geïnteresseerd in praktische voorbeelden als inspiratie voor ons project GEZONDin...dat zich specifiek op ouderen richt.

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten