Interview met Brenda Ott: ‘Blijf de mens achter de kwetsbare oudere zien’

04 december 2017

Kaderhuisarts Ouderengeneeskunde Brenda Ott zet zich in haar praktijk en via de Landelijke Adviesgroep Eerstelijns Geneeskunde voor Ouderen (LAEGO) in voor kwetsbare ouderen. Een enorme drive en (zelf)kritische blik tekenen de aanpak van de vrouw die graag voor anderen van betekenis is. “Veel huisartsen zijn onbewust onbekwaam als het om ouderen gaat.”

Ieder mens heeft of kent ze; momenten of gebeurtenissen die je leven een nieuwe wending geven. Brenda Ott, mede-eigenaar van een huisartsenpraktijk in Zeist, beleefde haar ‘moment’ in de zomer van 2010. “Tijdens een opruimactie kwam ik allerlei artikelen tegen over ouderenzorg en veroudering; thema’s die me altijd al interesseerden, eigenlijk vanaf het begin van mijn carrière. Ik heb iets met kwetsbaarheid, met de mens en zijn verhaal, met de manier waarop mensen verschillend oud worden. Voor mijn gevoel kwam op die middag alles samen. Ik heb me aangemeld voor de kaderopleiding Ouderengeneeskunde in Leiden. Er was nog één plekje vrij. Alsof het zo moest zijn.”

Reanimeerwensen

interview-beteroud-kwetsbaar-reanimeren-levenseinde-advance-care-planningTijdens haar tweejarige studie krijgt Ott een steeds scherper beeld waar ze het verschil wil en kan maken. “Op een gegeven moment las ik in Medisch Contact het artikel ‘Gun patiënt zijn einde‘ van een ambulancemedewerker die was betrokken bij een mislukte reanimatie van een oudere dame. Dat raakte me enorm. Toen ik ook nog eens een verhaal ‘Tijdig spreken over het levenseinde’ tegenkwam, wist ik: hier wil ik iets mee. Mijn afstudeerproject ging dan ook over reanimeerwensen van kwetsbare ouderen. Veel van de ouderen die ik sprak, gaven aan te willen gaan als hun moment was gekomen. Vaak kwamen ook andere thema’s op tafel, zoals palliatieve sedatie en euthanasie. Mijn project resulteerde in een landelijke niet-reanimeren wilsverklaring voor de huisartsenpraktijk en verschillende publicaties over het voeren van levenseindegesprekken; ook wel bekend als Advance Care Planning.”

‘‘Zingeving is enorm belangrijk"

Zingeving

Dit voorbeeld tekent de gedrevenheid die Ott vanaf dat moment aan de dag legt voor (kwetsbare) ouderen. “Ik ben druk, maar tijdens serieuze gesprekken met mijn oudere patiënten geef ik non-verbaal aan dat ik de tijd heb om lastige kwesties te bespreken. Tegelijkertijd vraag ik mensen naar waar ze nog van genieten, kijk ik of en hoe ze zin geven aan hun leven. Zingeving wordt weleens geassocieerd met iets vaags en zweverigs, maar is juist enorm belangrijk. Een oudere patiënte van me is vrijwilliger in een verzorgingshuis. Ze ziet haar werk echt als ‘haar dienst’, begint altijd stipt op tijd. Het geeft haar leven zin. Al kan dat ook een kat zijn om voor te zorgen of een wekelijks bezoek aan de markt met de rollator. De kunst is om te blijven doen waar je goed in bent of wat je leuk vindt, zelfs of misschien wel juist als je dement bent. Al is dat vaak zwaar.”

Totaaloverzicht

Daarmee refereert Ott indirect aan een recent project in Zeist, speciaal ter ondersteuning van partners van mensen met dementie. “Op initiatief van alle huisartsen is een signaleringssysteem ontwikkeld, waarbij mantelzorgers via een stoplichtkleur wordt gevraagd hoe het met ze gaat. Bij oranje komt de praktijkondersteuner langs, bij rood de specialist ouderengeneeskunde. Mantelzorgers worden beter gezien en gerichter geholpen. Ook is de onderlinge samenwerking tussen deelnemende professionals verbeterd. Verder zetten huisartsen specialisten ouderengeneeskunde gemakkelijker in bij een ‘niet-pluis-gevoel’, ook omdat ze een aanvankelijk gevoel van concurrentie hebben laten varen. Integrale korte-lijns-initiatieven in de wijk als deze rondom patiënten en hun naasten hebben de toekomst. Regisseur? De huisarts. Dat vind ik wel de meest gewenste situatie. Wij krijgen correspondentie uit de tweede lijn, zijn medisch-inhoudelijk op de hoogte, dienen als vraagbaak van mantelzorgers en hulpverleners; hebben – kortom – het beste totaaloverzicht.”

‘‘De huisarts als regisseur vind ik de meest gewenste situatie"

Onbewust onbekwaam

Ott werkt ook op landelijk niveau mee aan acties en activiteiten op het gebied van ouderenzorg, als bestuurslid van de Landelijke Adviesgroep Eerstelijns Geneeskunde voor Ouderen (LAEGO). Ook is ze namens LAEGO een van de partners van BeterOud. “Ik denk graag out of the box, vind het leuk om verbindingen te leggen en zo meer draagvlak te creëren onder collega’s om in onze dynamische maatschappij oudere patiënten optimaal te bedienen. Huisartsen denken meestal dat ze goede zorg leveren, maar zijn vaak onbewust onbekwaam. Het is net als met voetbal: je ziet het pas als je het door hebt. Dat merk ik ook bij mezelf. Bezig zijn met ouderenzorg, praten met mensen over het levenseinde, vereist dat je er zelf over hebt nagedacht en ervaring hebt met kwetsbaar zijn. En juist dat laatste hebben we als kwetsbare wezens allemaal wél.”

Persoonsgericht

Over het hoe en waarom van kwaliteitsverbetering in de ouderenzorg, verscheen het LAEGO-visiedocument (2015) ‘Huisartsenzorg voor ouderen’. Belangrijk kernpunt: persoonsgerichte zorg. Ott: “Een kwetsbare oudere heeft niet alleen beperkingen, maar denkt proactief mee over een zinvolle invulling van de laatste levensfase. Zelf ben ik gecharmeerd van het concept positieve gezondheid van Machteld Huber dat naast lichaamsfuncties en mentaal welbevinden ook thema’s als kwaliteit van leven, zingeving, ‘meedoen’ en dagelijks functioneren meeneemt in het totale gezondheidsplaatje. Kwetsbare ouderen geven domeinen een cijfer, zodat een compleet beeld ontstaat van hun gezondheid. Laatst had ik een man in mijn praktijk die graag met anderen wilde eten. Dat hebben we geregeld. Hij wandelt dagelijks naar zijn eetclubje toe, komt weer onder de mensen. Zijn conditie is verbeterd, zijn depressie afgenomen. Werken aan de ene pijler, zet andere pijlers in beweging.”

‘‘Een kwetsbare oudere denkt proactief mee over een zinvolle invulling van de laatste levensfase"

Van betekenis

Sinds ze de 50 is gepasseerd, gaat Ott (56) naar eigen zeggen bewuster om met haar tijd. “Ik kijk kritischer naar wat ik wil. Wat kost me energie, waar krijg ik energie van? Het liefst ga ik door met uitdragen van wat ik belangrijk vind, blijf ik zo lang mogelijk van betekenis voor anderen. Ook als ik écht oud ben. Mocht ik door fysieke beperkingen afhankelijk worden van zorg of ga ik aan dementie lijden? Dan hoop ik dat de mensen die voor me zorgen mij als mens blijven zien.”

Tekst: Pieter Matthijssen - Foto: Goedele Monnens

Lees ook:

Reageer

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten