Even Buurten: gelukkig oud worden in de buurt

23 maart 2016

Dit artikel verscheen eerder in Gerōn en is met toestemming overgenomen. Geschreven door Esther Rikkenga.

Veel ouderen willen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. In hun eigen huis en in hun eigen wijk. Maar het sterke informele netwerk dat daarvoor nodig is, ontbreekt vaak. Met de methodiek ‘Even Buurten’ richten 4 Rotterdamse wijkteams zich op een integrale wijkaanpak. Behulpzame buurtbewoners helpen graag een handje mee.

Langer thuis dankzij eenvoudige oplossingen

Met de methodiek Even Buurten helpen wijkteams ouderen boven de 70 jaar langer zelfstandig in hun eigen buurt te wonen. Deze mensen lopen in het dagelijks leven soms tegen grote of kleine problemen aan, die ze zelf niet op kunnen lossen. Zoals gezondheidsklachten, psychische problemen of gevoelens van eenzaamheid. Klachten die ervoor kunnen zorgen dat mensen niet meer goed zelfstandig kunnen functioneren. 'Maar met een beetje ondersteuning van de mensen om hen heen, het informele netwerk, kunnen zij toch gewoon thuis blijven wonen', meent Mirjam de Leeuwe, projectleider bij de gemeente Rotterdam. 'De oplossing is vaak verrassend eenvoudig. Een boodschapje doen, iemand naar de dokter brengen, samen een wandeling maken of een kopje koffie drinken. Het blijken waardevolle oplossingen, die ouderen in staat stellen zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen.'

Toolbox Even Buurten
Er is ook een Even Buurten Toolbox beschikbaar

Ondanks deze eenvoudige oplossingen vinden veel ouderen het lastig zélf om die hulp te vragen. Die vraagverlegenheid wordt nog groter op het moment dat zij weinig andere wijkbewoners kennen. Daarom is binnen Even Buurten een belangrijke rol weggelegd voor zogenoemde ‘sleutelfiguren’: bewoners of ondernemers die de wijk en haar bewoners goed kennen. 'Dit kunnen de buren zijn, maar ook de huismeester of de visboer', aldus De Leeuwe. 'Deze sleutelfiguren kunnen met signalen van kwetsbaarheid terecht bij een ‘spil’, een professional uit het wijkteam die het overzicht heeft over het lokale zorg- en welzijnsaanbod. De spil kijkt vervolgens welke laagdrempelige oplossing het informele netwerk kan bieden voor een oudere en zoekt daar een buurtbewoner bij. Is er structureler hulp nodig, dan worden vrijwilligers ingeschakeld. Mocht het nodig zijn, dan wordt de oudere verwezen naar professionele zorg- en welzijnsverlening.'

Informele zorg onderdeel van regulier aanbod

Even Buurten begon in 2011 als experiment van verschillende zorg- en welzijnsaanbieders uit Rotterdam, de gemeente Rotterdam, de Erasmus Universiteit, het Netwerk Ouderenzorg Zuidwest-Nederland (GENERO) en Hogeschool Rotterdam. Financiering kwam vanuit het Nationaal Programma Ouderenzorg. De Leeuwe: 'De wens bestond al langer om niet-professionele zorg een plek te geven in het aanbod voor kwetsbare ouderen. Dat was niet alleen een kwestie van opvatting, maar ook van pragmatiek: de overheid en verzekeraars trekken zich terug en de gemeente heeft geen budget om alle functies over te nemen. Het informele netwerk wordt dus steeds belangrijker voor persoonlijke, praktische en financiële hulp. Terwijl de vanzelfsprekendheid van deze informele hulp juist afneemt.'

Dat onderschrijft ook de 73-jarige Eveline Bieslijn-Mertens uit de Rotterdamse deelgemeente Prins Alexander. 'Ik heb lange tijd mijn zieke ex-man verzorgd. Daar had ik het zo druk mee, dat ik mijn eigen huishouden een beetje verwaarloosde. Mijn kinderen merkten dat het een rommeltje werd in huis. De spullen die ik in huis heb om bijvoorbeeld te breien en te borduren, maakten het nog onoverzichtelijker, vertelt mevrouw Bieslijn-Mertens. 'Er zijn niet veel mensen waar ik een beroep op kan doen. Mijn kinderen hebben het druk met hun eigen werk. Zij hebben niet de tijd om een heel huis op te ruimen.'

Ouderen enthousiast over initiatief

Dankzij hulp van Even Buurten kunnen ouderen zoals mevrouw Bieslijn-Mertens hopelijk langer thuis blijven wonen. Om te onderzoeken of dat daadwerkelijk het geval is, evalueerden onderzoekers van de Erasmus Universiteit de nieuwe werkwijze. Daarbij vormden de ervaringen van in totaal 372 oudere deelnemers uit de vier Rotterdamse wijken van Even Buurten en hun mantelzorgers de basis. Uit de resultaten blijkt dat ouderen Even Buurten een goed initiatief vinden en er positief tegenover staan. Dat geldt ook voor mevrouw Bieslijn-Mertens, die via haar dochter met Even Buurten kennis maakte. 'Spil Natasja Sterk nam contact met me op. Heel blij was ik eerst niet hoor. Maar achteraf ben ik erg opgelucht dat het zo gelopen is. Ik hoopte snel aan hulp te komen om mijn huis weer netjes te krijgen. Dit is ook gelukt: door de inzet van een beetje professionele hulp wilden mijn kinderen na een gesprek met Natasja komen helpen. Ook helpt Natasja me om hulp te regelen bij het Centrum Indicatiestelling (CIZ). Net heb ik weer een brief gekregen, dus ik heb een afspraak met Natasja om deze samen met haar door te nemen.'

Zorgprofessionals ervaren betere samenwerking

In de evaluatie keken de onderzoekers óók naar de ervaringen van de spillen en professionals. De spillen zijn duidelijk tevreden over hun werkzaamheden. Een grote meerderheid (95%) is ervan overtuigd dat hun werkzaamheden de situatie van ouderen verbetert. 'Ouderen zijn er écht mee geholpen', zegt Brigitte Kruik (48), ruim twee jaar spil in Rotterdam. 'We leren ze uitgaan van het positieve: wat kan ik – met een beetje ondersteuning – nog wél? Neem die mevrouw die slecht ter been is en nauwelijks nog haar huis uitkomt. Voor haar hebben we iemand gevonden die eens in de drie weken haar bibliotheekboeken voor haar ruilt. Of het wandelmaatje voor de weduwe van in de zeventig. We hebben haar gekoppeld aan een mevrouw van tachtig die nog goed ter been is en ook van wandelen houdt. Samen hebben we afspraken gemaakt over de manier waarop het contact het beste vormgegeven kon worden. En het werkt; de samenhang in de wijk neemt toe.' Ook andere zorgprofessionals zijn te spreken over Even Buurten, zo blijkt uit het onderzoek: zij ervaren een betere samenwerking tussen het formele en het informele zorgnetwerk.

'En dat is broodnodig in het complexe proces van het geven van gecoördineerde zorg en ondersteuning', aldus De Leeuwe. Een kleine kanttekening is hier wel op zijn plaats. Uit de wetenschappelijke evaluatie blijkt namelijk dat Even Buurten nog niet doelmatiger is dan de reguliere zorg in termen van verbetering van zelfredzaamheid en welzijn. 'In zowel de interventie- als de controlegroep neemt het zorggebruik in de tijd toe. Gezien de complexe aard van Even Buurten is het mogelijk dat de onderzoeksperiode te kort was om interventies te optimaliseren en effecten bij ouderen te kunnen vaststellen. We moeten de aanpak de tijd geven om zich te bewijzen; winsten zijn pas op langere termijn zichtbaar.'

Bekroond met een parel

Omdat Even Buurten de sociale samenhang in de wijk verbetert – en daarmee aansluit bij het streven naar meer participatie in de langdurige zorg – ontving Even Buurten dit najaar een Parel van ZonMw. Het onderzoeksinstituut reikt deze prijs enkele malen per jaar uit aan projecten die in het oog springen, bijvoorbeeld omdat de resultaten praktisch goed toepasbaar zijn of omdat het project aansluit bij actuele ontwikkelingen. Met de Parel wil ZonMw anderen inspireren om het beste uit hun projecten te halen. ZonMw Parel voor Even Buurten
Even Buurten ontvangt ZonMw Parel

Inmiddels is Even Buurten een structureel onderdeel van de werkwijze van 12 Rotterdamse wijkteams. In nog 30 andere wijken wordt onderzocht hoe de methodiek ingevoerd kan worden. Ook in Groningen en Zeeland lopen projecten volgens de Even Buurten-aanpak. Voor bestuurders en beleidsmakers die interesse hebben in de aanpak is een toolbox ontwikkeld met onder andere kernbegrippen, de werkwijze, organisatiemodellen en financieringsmogelijkheden. Binnen Hogeschool Rotterdam is een opleidingsprogramma ontwikkeld voor toekomstige spillen. Deze is ook vertaald naar een minor ‘Social Work’. Om de methodiek nog verder te verspreiden ondersteunt het ministerie van VWS Even Buurten in het programma In voor zorg!.

De zes stappen van Even Buurten

  1. De wijk definiëren en in kaart brengen. Stel de grenzen van de wijk vast vastgesteld. Geografische en organisatorische elementen zijn hierbij bepalend. Soms sluit dit aan bij de indeling van sociale wijkteams. Uiteindelijk zal de definitie nooit ver afliggen van de grenzen die voor sturing en financiering belangrijk zijn.
  2. Netwerken. Wie zijn sleutelfiguren en professionals in de wijk? Zij weten welke ouderen hulp nodig hebben. Maak Even Buurten bekend via verschillende communicatiekanalen. Zo zorg je ervoor dat buurtbewoners vertrouwen krijgen en informatie delen.
  3. Signaleren van problemen. De spil krijgt informatie over ouderen die ondersteuning nodig hebben via sleutelfiguren, andere zorgprofessionals, andere buurtbewoners, tijdens wijkactiviteiten of door het inzetten van een vragenlijst.
  4. Probleem verhelderen en aanpakken. Ga met de oudere in gesprek. Bekijk of het informele netwerk een oplossing kan bieden of dat moet worden doorverwezen naar professionele hulp.
  5. Wijkactiviteiten organiseren. Organiseer activiteiten om ouderen te bereiken, contact te leggen met sleutelfiguren en contacten tussen bewoners te versterken. Versterk bij voorkeur bestaande initiatieven.
  6. Evaluatie en borging. Evalueer de geboden oplossingen én de aanpak door de spil.

Over de auteur

Esther Rikkengaa is tekstschrijver bij Leene Communicatie, communicatiebureau te Gouda.

Over Gerōn

Cover tijdscrift GeronDit artikel verscheen in de laatste editie van het tijdschrift Geron, over ouder worden en samenleving en het werken met en voor ouderen. Geron biedt een platform voor discussie en geeft informatie over het ouder worden en het werken met en voor ouderen. Geron wordt uitgegeven door Bohn Stafleu van Loghum.

Verder lezen

Reageer

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten